طاهريان و مدافعان نظم و آرامش ، كه بيش از همه‌چيز مورد علاقهء طبقات عاليهء جامعه بوده ، شمرده مىشدند . از سخنان طبرى « 1 » پيداست كه « ثروتمندان و دهقانان » صرف‌نظر از روابطى كه با شخص اسمعيل داشته بودند ، در مبارزه با عمرو همگى دستياران و معاونان وفادار اسمعيل بوده‌اند . اسمعيل يك سازمان دولتى پيچ‌درپيچ ايجاد و يا احياء كرده بود كه به هر تقدير از لحاظ منافع اشراف ، از برابرى همه در مقابل قدرت و حكومت يك نظامى مستبد - برابرئى كه صفاريان پديد آورده بودند - بهتر و مناسب‌تر بوده . فقدان اطلاعات مشروح دربارهء ساختمان دولت طاهريان بما اجازه نمىدهد اين موضوع را حل كنيم كه آفرينش اين سازمان در واقع تا چه حدّ كار اسمعيل و سازندهء ديگر دولت سامانيان - يعنى وزير ابو عبد اللّه محمد بن احمد جيهانى « 2 » بوده . در هر صورت فقط دربارهء عصر سامانى اطلاعات مشروح و مفصل به دست است و مىتوان تصورى بالنسبة كامل دربارهء سازمان‌هاى دولتى خراسان و ماوراء النهر و شيوهء زندگى اقتصادى اهالى به يارى آن به دست آورد . بديهى است اميرى مستبد در رأس دولت قرار داشت - اميرى كه فقط در برابر خداوند بارى مسئول بود « 3 » . اگر چنانچه سامانيان در نظر دولت بغداد اميران ( واليان ) و « موالى امير المؤمنين » و يا حتى فقط عاملان ( تحصيلداران ماليات ) « 4 » وى بوده‌اند ولى در متصرفات خويش ، بلاترديد ، شاهانى كاملا مستقل شمرده مىشدند . گاه در مناقشاتى كه بر سر تخت شاهى بين دو طرف

--> ( 1 ) - طبرى ، I I I ، 2194 . ( 2 ) - « متون » ، ص 6 ( گرديزى ) . ( 3 ) - نظام الملك ، چاپ شفر ، متن ، 9 ، ترجمه ، 11 . ( 4 ) - طبرى ، I I I ، 2279 .